Του Γιάννη Νικολακόπουλου

9.4.1. Ζευγάρωμα

Για να ζευγαρώσουμε τη σκύλα μας θα πρέπει με ώριμη σκέψη να εξαντλήσουμε τα κλασικά ερωτήματα: Για ποιους λόγους θέλουμε να κάνουμε γέννα; Έχουν τα απαραίτητα προσόντα οι γεννήτορες για να τους αναπαράγουμε; Πληρούν τα μορφολογικά και εργασιακά πρότυπα της φυλής τους; Έχουν καλό χαρακτήρα; Είναι ψυχικά ισορροπημένοι;  Θα βελτιώσουμε την πορεία της φυλής με τα κουτάβια τους; Επιλέξαμε τον αντάξιο επιβήτορα; Έχουμε υποψήφιους ιδιοκτήτες σωστούς και ικανούς να αναθρέψουν τα κουτάβια μας και να τους προσφέρουν αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής;
Αν έντιμα συζητώντας με τον εαυτό μας αποφασίσαμε πως αξίζει να την ζευγαρώσουμε τη σκύλα μας, τότε ας αρχίσουμε από την ηλικία της. Δεν είναι σωστό να τη βάλουμε στη διαδικασία της εγκυμοσύνης, της γέννας και του θηλασμού πριν το 2ο έτος της, γιατί αυτό θα καταπονήσει τον ανώριμο οργανισμό της. Μόνο μία σκύλα που έχει περάσει τα δύο χρόνια έχει κοινωνικοποιηθεί άρτια, έχει «γνωρίσει τον κόσμο», έχει εκπαιδευτεί και έχει κυνηγήσει. Άρα μόνο αυτή θα έχει την κατάλληλη ψυχική ισορροπία που θα τη μεταδώσει στα κουτάβια της από την πρώτη ημέρα της ζωής τους. Τότε, εξ άλλου θα έχουν ολοκληρωθεί και οι απαραίτητοι έλεγχοι δυσπλασιών, οφθαλμικών και άλλων κληρονομικών παθήσεων. Ανάλογα με τη φυλή και τη φυσική κατάσταση θα πρέπει να αποφεύγουμε γέννες μετά το 9ο έτος. Τρεις γέννες στη ζωή μιας σκύλας, και όχι συνεχόμενες, είναι αρκετές. Ο Κυνοφιλικός Όμιλος Ελλάδας (ΚΟΕ) δέχεται δηλώσεις γέννας (έως 30 ημέρες από αυτήν) και με όρια ηλικίας για τα θηλυκά από 18 μηνών έως 10 ετών και για τα αρσενικά από 16 μηνών. Σε περίπτωση δύο αλλεπάλληλων γεννών, η επόμενη (3η) γέννα δεν  εγγράφεται, αν δεν έχουν παρέλθει 12 μήνες από τη δεύτερη. Σημαντικό είναι να βρίσκεται η σκύλα σε καλή φυσική κατάσταση, να καλύπτεται από τα ετήσια εμβόλια και να είναι απαλλαγμένη από ενδο/εξωπαράσιτα. Ένα καλό check up από κτηνίατρο, τόσο του θηλυκού όσο και του αρσενικού, είναι απαραίτητο διότι κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης απαγορεύονται πολλά είδη φαρμάκων, κυρίως κορτιζονούχα, αντιβιοτικά, ορμόνες κλπ.
Αφού λοιπόν με σκέψη και γνώση έχουμε επιλέξει τον επιβήτορα, θα πρέπει να συνυπογράψουμε ό,τι συμφωνήσαμε με τον ιδιοκτήτη του. Αν πρόκειται για χρηματική αμοιβή θα ορίσουμε το ποσόν, το πότε θα καταβληθεί, αν θα επιστραφεί μέρος της αμοιβής σε περίπτωση που δεν μείνει έγκυος η σκύλα ή αν θα δικαιούται επίβαση στον επόμενο οίστρο κλπ. Αν αντί αμοιβής πρόκειται να δώσουμε κουτάβια θα πρέπει να καθορίσουμε μέχρι πόσα (εν ζωή) θα αναλογεί ένα στον επιβήτορα, μέχρι πόσα θα αναλογούν δύο κοκ. Ακόμη θα πρέπει να καθοριστεί αν ο ιδιοκτήτης του επιβήτορα θα έχει την επιλογή για το καλύτερο της γέννας, πόσες επιβάσεις θα γίνουν και πότε κ.λπ. Όλα τα έξοδα, ακόμη και τα pedigree των κουταβιών βαρύνουν τον ιδιοκτήτη του θηλυκού. Συνηθίζεται για το ζευγάρωμα να πηγαίνει το θηλυκό στο χώρο του αρσενικού. Αν για κάποιους λόγους (π.χ. αδυναμία ταξιδιού, ευαίσθητη σκύλα κ.λπ.) πρέπει να γίνει στο χώρο του θηλυκού, καλό είναι να καταγραφεί αν θα αποζημιωθούν τα έξοδα ταξιδιού του επιβήτορα και του ιδιοκτήτη του.
Στο χώρο ζευγαρώματος ας φροντίσουμε να μην κυκλοφορούν άλλοι σκύλοι και να είναι καλά περιφραγμένος. Η παρουσία μας σε μερικά ζώα λειτουργεί θετικά ηρεμώντας τα, ενώ άλλα επιζητούν την απομόνωση. Ας τους δώσουμε την ευκαιρία να γνωριστούν και «να τα βρουν» μόνα τους. Σκύλοι/ες πρωτάρηδες μπορούν να είναι συνεσταλμένοι, νευρικοί ή ανυπόμονοι. Τότε η παρουσία μας μπορεί να τους ενθαρρύνει και να αποφορτίσει την κατάσταση. Σε ακραίες περιπτώσεις ο κτηνίατρος θα μας συμβουλέψει αν μία δόση ηρεμιστικού θα βοηθούσε.
Μερικές σκύλες χαμηλώνουν τη λεκάνη τους ή όλο το σώμα τους, καθιστώντας αδύνατη την διείσδυση. Τότε με ήπιες κινήσεις και ήρεμη φωνή προσπαθούμε να τη φέρουμε στη σωστή θέση, μερικές φορές βάζοντας το γόνατό μας κάτω από το σώμα της. Μερικοί σκύλοι, οι «βιαστικοί», παίρνουν θέση γρήγορα επί της σκύλας αλλά αρχίζουν τις κινήσεις χωρίς να βρίσκουν τον κόλπο. Μπορούμε βάζοντας την παλάμη μας τεντωμένη  ανάμεσα από τα πίσω πόδια τους να τους καθοδηγήσουμε στην σωστή οδό. Αν χρειαστούμε την βοήθεια έμπειρου φίλου, καλό θα ήταν να είχε γνωρίσει τους σκύλους από πριν για να μην ενοχληθούν. Σε περίπτωση που δεν τα καταφέρνουν μόνοι τους και δεν δέχονται την βοήθεια μας, αφού είμαστε σίγουροι πως η σκύλα είναι στην «σωστή» μέρα, μπορούμε να ζητήσουμε από τον κτηνίατρο να κάνει σπερματέγχυση.
Η σπερματέγχυση είναι μία απλή μέθοδος: Ο κτηνίατρος, αμέσως μετά τη σπερμοληψία, τοποθετεί το σπέρμα βαθιά στον κόλπο της σκύλας με έναν καθετήρα, φροντίζοντας να διατηρείται σε θερμοκρασία σώματος για να μη σοκαριστούν τα σπερματοζωάρια. Έχει την ευχέρεια να παρατηρήσει στο μικροσκόπιο την ποσότητα και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Η μέθοδος αυτή λέγετε Intra-vaginal deposition (ενδοκολπική εναπόθεση) και την προτιμούν οι  εκτροφείς. Με το νωπό – φρέσκο σπέρμα μπορεί να γίνει ακόμη Intrauterine Insemination (ενδομητρική γονιμοποίηση) με καθετήρα ή με ενδοσκόπιο ή με χειρουργική επέμβαση. Σύμφωνα με Νορβηγούς ερευνητές τα ποσοστά επιτυχίας με μέσο όρο 6 κουτάβια είναι πάνω από 75%, σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία 10 χρόνων σε 100 διαφορετικές φυλές σκύλων.
Πριν το ζευγάρωμα οφείλουμε να ενημερώσουμε έγκαιρα τον ιδιοκτήτη του επιβήτορα για να τον έχει διαθέσιμο. Άρα θα πρέπει, όταν περιμένουμε την περίοδο της σκύλας μας να την παρακολουθούμε καθημερινά. Στην αρχή θα παρατηρήσουμε μία απλή διόγκωση των έξω γεννητικών οργάνων, στις επόμενες ημέρες θα εμφανιστεί ορώδες κιτρινωπό υγρό που στην συνέχεια θα γίνει ροζ και κόκκινο ενώ θα συνεχίζεται η διόγκωση. Για να προσδιορίσουμε τις γόνιμες ημέρες, δηλαδή τις ημέρες της ωορρηξίας μετράμε από την ημέρα που βλέπουμε το ροζ υγρό.  Οι φάσεις είναι προοίστρος, οίστρος και μεθοίστρος. Ο ακριβής προσδιορισμός σε ημέρες είναι δύσκολος ιδίως σε σκύλες που δεν έχουν ξαναγεννήσει. Ο γιατρός μας με τεστ προγεστερόνης ή τραχηλικού επιχρίσματος θα μας δώσει την ακριβή ημερομηνία. Συνήθως κυμαίνεται από την 9η έως και τη 15η  ημέρα με μέσο όρο τη 12η. Για να είμαστε σίγουροι μπορούμε να κάνουμε δύο ή τρεις επιβάσεις, μέρα παρά μέρα. Μεταξύ των επιβάσεων μπορούμε να δώσουμε στον αρσενικό βιταμίνη Ε. Το ζευγάρι καλό είναι να μη μένει στον ίδιο χώρο και να τρέφεται καλά. Η φύση πάντως έχει προβλέψει, όταν αρχίζει η ωορρηξία (δηλαδή οι γόνιμες ημέρες), η σκύλα «στήνεται», δηλαδή παίρνει θέσει εμπρός  στα αρσενικά φέρνοντας την ουρά της στο πλάι. Είναι μια ένδειξη σωστού χρόνου για το ζευγάρωμα.

9.4.2. Εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη διαρκεί 9 εβδομάδες (58 – 65ημ.)  συνήθως η γέννα έρχεται την 62η με 63η ημέρα.  Μπορούμε να διαγνώσουμε την εγκυμοσύνη με:
•    Τεστ Ρελαξίνης σε δείγμα αίματος από την 25 ημέρα.
•    Με υπέρηχο την 28 –30η ημέρα. Μπορούμε να προσδιορίσουμε τον αριθμό των εμβρύων με σχετική ακρίβεια, αν όμως είναι περισσότερα από 5-6 η διάγνωση δυσκολεύει. Την 50η μέρα τα έμβρυα είναι μεγάλα και δύσκολα μετρούνται, αλλά μπορούμε να εξακριβώσουμε αν όλα πάνε καλά.
•    Με ακτινογραφία από την 45η ημέρα. Καλό όμως είναι να αποφεύγεται η ακτινοβολία μόνο για διαγνωστικούς  λόγους.
•    Με το στηθοσκόπιο μπορούμε να ακούσουμε από την 6η εβδομάδα τους κτύπους της καρδιάς των εμβρύων.
•    Την όγδοη εβδομάδα, ψηλαφώντας την κοιλιά της μάνας, μπορούμε να εντοπίσουμε σάκους και να αισθανθούμε το «κλώτσημα» των κουταβιών.
Από την ώρα του ζευγαρώματος θεωρούμε τη σκύλα εγκυμονούσα, οπότε απαγορεύεται να της δίνουμε οποιοδήποτε φάρμακο χωρίς την εντολή του γιατρού. Απαγορεύεται επίσης να έρχεται σε επαφή με τοξικές ουσίες παρασιτοκτόνων, φυτοφαρμάκων, χρωμάτων κλπ.  Είναι η κατάλληλη στιγμή να συζητήσουμε με τον γιατρό για το διατροφικό πρόγραμμα της σκύλας. Ειδικά αν ταΐζουμε μαγειρευτά ίσως απαιτηθούν διατροφικά συμπληρώματα, κυρίως ασβέστιο. Μέχρι τις 35 ημέρες μία καλή ξηρή ισορροπημένη τροφή με ποιοτικές πρωτεΐνες και λίπη είναι αρκετή. Σταδιακά αυξάνουμε την ποσότητα χωρίζοντάς την σε 2 και αργότερα σε 3 ημερήσια γεύματα. Από την 40η ημέρα σταδιακά πηγαίνουμε σε κουταβοτροφή που θα την συνεχίσουμε μέχρι τον αποθηλασμό και καλό είναι να τη μουσκεύουμε. Με τέτοιες ποιοτικές τροφές δεν είναι απαραίτητη η προσθήκη βιταμινών ή ιχνοστοιχείων εκτός αν αυτό προταθεί από το γιατρό. Οι φτωχές τροφές, ασχέτως αν καταναλώνονται υπερβολικά από την σκύλα (το κάνει για να βρει τα στοιχεία που της λείπουν), μπορούν να της προκαλέσουν βλάβες στην υγεία της, αφαιρώντας λ.χ ασβέστιο από τα οστά της ή προκαλώντας της αναιμία, τα δε έμβρυα είναι δυνατόν να πεθάνουν όλα ή μερικά από αυτά. Αυτό μπορεί να συμβεί και για άλλους λόγους  όπως από ερπητοϊό, τοξοπλάσμωση ή άλλους λόγους που θα σας αναφέρει ο κτηνίατρός σας. Η φύση προστατεύει τη σκύλα, έτσι όταν πεθάνουν ορισμένα έμβρυα στη αρχή της εγκυμοσύνης μπορούν να απορροφηθούν ή να μουμιοποιηθούν και να συνεχίσει φυσιολογικά η κύηση.
Ο κτηνίατρος ορίζει κάθε πότε θα πρέπει να ελέγχει την ομαλή εξέλιξη της εγκυμοσύνης. Καλό είναι να εξετάσουμε με υπέρηχο τη μήτρα, πιθανόν έτσι να προλάβουμε μια πυομήτρα ή μια συστροφή της μήτρας (αυτό γίνεται, σπάνια, αν το ένα από τα δύο κέρατα έχει περισσότερα έμβρυα). Επί πλέον θα εξακριβώσουμε αν η μήτρα είναι σε φυσιολογική θέση, διότι μερικές φορές περνά μέσα από διάφορα στόμια όπως π.χ. τον βουβωνικό πόρο. Η εξέταση θα μας βοηθήσει επίσης κατά τη γέννα, γιατί θα ξέρουμε πόσα κουτάβια θα περιμένουμε. Ανταλλάζουμε προσωπικά τηλέφωνα με τον γιατρό και τον ενημερώνουμε για την πιθανή ημέρα της γέννας, ίσως τον χρειαστούμε επειγόντως  βραδινές ώρες που συνήθως γεννούν οι σκύλες. Αν προβλέπεται γέννα με καισαρική και το ιατρείο δεν έχει βοηθητικό προσωπικό επιστρατεύουμε φίλους μας για να σκουπίζουν και φροντίζουν τα κουτάβια που θα βγάζει ο γιατρός. Μη διστάζετε να ζητάτε την βοήθεια έμπειρων φίλων.
Το χρονοδιάγραμμα της πορείας της εγκυμοσύνης
1η εβδομάδα: Γονιμοποίηση των ωαρίων. Έμβρυα δύο κυττάρων. Πιθανές πρωινές αδιαθεσίες, πιθανή αλλαγή προσωπικότητας και συμπεριφοράς της μάνας.
2η εβδομάδα: Στην αρχή της εβδομάδας τα έμβρυα είναι 4 κυττάρων ενώ στο τέλος 64. Εισχωρούν από τις σάλπιγγες στην μήτρα. Πιθανές πρωινές αδιαθεσίες κλπ όπως προηγούμενα.
3η εβδομάδα: Την 19η ημέρα τα έμβρυα εμφυτεύονται στην μήτρα. Αδιαθεσίες όπως προηγούμενα.
4η εβδομάδα: Έμβρυα: Ανάπτυξη ματιών και σπονδυλικής στήλης, Τα πρόσωπα παίρνουν μορφή. Μεγαλώνουν από 5-10χιλ. σε 14-15χιλ. Ξεκινά η οργανογένεση, το πιο κρίσιμο σημείο για πιθανή εμφάνιση ελαττώματος. Μάνα: Πιθανή έκκριση διάφανου κολπικού υγρού (κάποιες σκύλες μου έχουν όλες τις ενδείξεις σαν να έχουν περίοδο). Ξεκινά η ανάπτυξη των θηλών. Περιορίζουμε τις κουραστικές δραστηριότητες.
5η εβδομάδα: Έμβρυα: Έχουν πάρει τη μορφή σκύλων. Μπορεί να προσδιοριστεί το φύλο. Τα μάτια που μέχρι τώρα ήταν ανοιχτά κλείνουν. Μεγαλώνουν από 18χιλ. σε 30χιλ. Ανάπτυξη δακτύλων, νυχιών. Η οργανογένεση  τελειώνει. Είναι σχετικά ανθεκτικά στις παρεμβολές στην ανάπτυξή τους. Μάνα: Αρχίζει να αυξάνει βάρος και να γίνεται εμφανές το φούσκωμα της κοιλιάς. Οι κινήσεις της γίνονται πιο αργές, ηρεμεί και γίνεται πιο φιλική.
6η εβδομάδα: Έμβρυα: Περίπου 6γρ και 45χιλ. Ακούμε τις καρδιές τους με το στηθοσκόπιο. Χρωματισμός δέρματος. Μάνα: Συνεχίζει να μεγαλώνει η κοιλιά, οι θηλές σκουραίνουν και διογκώνονται. Το αιδοίο διογκώνεται και χαλαρώνει, μερικές φορές εμφανίζεται βλεννώδες υγρό. Θα πρέπει να αρχίσει να ζει και να κοιμάται στο χώρο που θα γεννήσει.
7η εβδομάδα: Έμβρυα: Συνεχίζουν να αναπτύσσονται. Μάνα: Αρχίζει να μαδά το τρίχωμα της κοιλιάς, στα μακρύτριχα κουρεύουμε την κοιλιά και την γύρω από τα γεννητικά όργανα περιοχή. Φαίνεται πια καθαρά πως είναι έγκυος. Της αποκλείουμε κάθε έντονη δραστηριότητα, προσοχή σε σκάλες.
8η εβδομάδα: Τα κουτάβια μπορούν από τώρα να γεννηθούν με ασφάλεια. Η μάνα έχει πια «βαρύνει» και εμφανίζεται γάλα πιέζοντας τις θηλές.
9η εβδομάδα: Συνεχίζεται η ανάπτυξη των κουταβιών. Μάνα: Το σκάψιμο στον κήπο ή το γρατζούνισμα του πατώματος, το σκίσιμο των εφημερίδων ή των πανιών που της στρώνουμε έχουν το ίδιο νόημα: Προσπαθεί να φτιάξει φωλιά. Είναι ανήσυχη, λαχανιάζει, βηματίζει πάνω-κάτω, νοιώθει άβολα. Θέλει να απομονώνεται εκεί που δεν την βλέπουν. Αν την ώρα του τοκετού δεν αισθάνεται την ησυχία και την απομόνωση που θέλει, μπορεί να αναστείλει ή να διακόψει την εξέλιξή του. Η θερμοκρασία της θα έχει φτάσει στους 38-39°C. Όταν πέσει στους 36-37°C θα γεννήσει μέσα σε 24 ώρες. Θα πρέπει να τη θερμομετρούμε 3 φορές την ημέρα. Τις τελευταίες ημέρες μειώνεται η όρεξή της. Την τελευταία μέρα πιθανόν να μη φάει καθόλου.

9.4.3. Γέννα

9.4.3.1. Προετοιμασία γέννας
Από την 6η εβδομάδα η σκύλα θα πρέπει να προσαρμοστεί στο χώρο που θα γεννήσει. Θα πρέπει να είναι ένα χώρος καθαρός, προστατευμένος από κρύο, ρεύματα αέρα και υγρασία ή καύσωνα. Τα κουτάβια την πρώτη εβδομάδα  πρέπει να είναι σε θερμοκρασία 30°C και την δεύτερη από 28°C έως (σταδιακά) 23° C. Το χειμώνα θα φροντίσουμε για θερμάστρα ή θερμαντική λάμπα (τις κόκκινες που χρησιμοποιούν στα γουρουνάκια ή στα κοτέτσια) και το καλοκαίρι για ανεμιστήρα που θα ανακουφίζει και την μάνα. Ένα κιβώτιο από τάβλες ή νοβοπάν στρωμένο με εφημερίδες, που θα αλλάζουν μόλις λερώνονται,  θα αποτελεί το κρεβάτι της σκύλας και τη «φωλιά» των κουταβιών. Μια σωστή γεννήστρα έχει διαστάσεις από 80Χ120 εκ. έως 100Χ140 εκ., ανάλογα με το μέγεθος της σκύλας. Ο πάτος της πρέπει να είναι σταθερός, ίσως χρειαστεί να πατήσουμε μέσα. Τα πλαϊνά να έχουν ύψος από 25-40 εκ., τόσο όσο να μη μπορούν να βγαίνουν τα κουτάβια, αλλά να μπορούμε να σκύβουμε μέσα. Στη μία πλευρά θα κόψουμε ένα πορτάκι αφήνοντας 10-12εκ από την κάτω πλευρά, έτσι ώστε αν η σκύλα βγει, ενώ θηλάζουν τα κουτάβια, αυτά να «ξεκολλήσουν» από τους μαστούς όταν βρουν σε αυτό το εμπόδιο, και να μείνουν στη φωλιά.  Παλιά σεντόνια πετσέτες κουβέρτες κλπ είναι χρήσιμα για τη στρωμνή. Αν στερεώνουμε μία ταυλίτσα 7-8 εκ. γύρω – γύρω σε ύψος 10-12 εκ. από τον πάτο, θα αποφύγουμε να  στριμώξει η μάνα κανένα κουτάβι με την πλάτη της στα πλαϊνά. Μία θερμοφόρα ή ένα μπουκάλι με ζεστό νερό μπορεί να υποκαταστήσει τη μάνα, όταν αυτή απομακρύνεται ή όταν θέλουμε να αλλάξουμε τη στρωμνή. Από την 58η ημέρα θα χρειαστούμε το θερμόμετρο. Είναι πια ο καιρός να έχουμε όλα τα απαραίτητα της γέννας διαθέσιμα.

9.4.3.2. Τα απαραίτητα και που θα χρησιμεύσουν
Κατά τη γέννα το σωστό είναι να παρίσταται κτηνίατρος. Αν, για οποιοδήποτε λόγο, αυτό δεν συμβαίνει θα σας χρειαστούν τα ακόλουθα: Ένα κοφτερό ψαλίδι για το κόψιμο των λώρων αν δεν το κάνει η μάνα. Μία αιμοστατική λαβίδα για το πιάσιμο του λώρου αν η μάνα τον κόψει κοντό (πιθανή ομφαλοκήλη) μέχρι να τον δέσουμε με οδοντόνημα. Γάντια μιας χρήσης σε περίπτωση που χρειαστεί να βοηθήσετε στον τοκετό. Αναρροφητήρα υγρών ή σύριγγα χωρίς βελόνα, για ανρρόφηση υγρών από το αναπνευστικό των κουταβιών, αν χρειαστεί. Χαρτί κουζίνας, εφημερίδες, Betadine. Το μέλι σαν τονωτικό και για την υπογλυκαιμία και το ουίσκι σαν καρδιοτωνοτικό μπορούν να φανούν σωτήρια για τη μάνα αν δεν υπάρχουν τα κατάλληλα φάρμακα. Ζυγαριά κατάλληλη για να ζυγίζει με ακρίβεια. Φωτογραφική μηχανή ή κάμερα για αναμνηστικό ή μελέτη. Φακός, αν ο τοκετός γίνει νύχτα και χρειαστεί να βγει η σκύλα για να λερώσει ή αν αργεί να γεννήσει το επόμενο κουτάβι και την βγάλουμε να κινηθεί για να «κατέβει το κουτάβι». Τότε θα πρέπει να την έχουμε υπό πλήρη έλεγχο, μπορεί να γεννήσει έξω. Αν δεν έχετε περιφραγμένο χώρο βγάλτε την μόνο με κολάρο και λουρί.

9.4.3.3. Τοκετός
Τις τελευταίες 2 έως 10 ώρες οι σκύλες και κυρίως οι πρωτότοκες παρουσιάζουν έντονη ανησυχία, κοφτή ακανόνιστη αναπνοή, μερικές κάνουν εμετό. Όσο πλησιάζει ή ώρα του τοκετού στέκονται όρθιες σαν αμήχανες στη γεννήστρα ή ξαπλώνουν στο πλάι. Οι ωδίνες εμφανίζονται στην αρχή ήπιες για 10 έως 40 δευτερόλεπτα και με ακανόνιστο χρόνο η μία από την άλλη (παύλες). Μια με δύο ώρες πριν τον τοκετό έχουμε ωδίνες κάθε δυόμισι λεπτά. Όσο πλησιάζουμε στον τοκετό οι παύλες είναι συντομότερες, οι ωδίνες εντότερες και με διάρκεια μέχρι και 2 λεπτών. Ωδίνες είναι οι συστολές που κάνει η μήτρα προκειμένου να βγουν τα έμβρυα, ξεκινάνε από συγκεκριμένα σημεία της μήτρας για να βγουν τα έμβρυα με τη σειρά. Οι συστολές αυτές και τα κουτάβια που εξέρχονται συμπιέζουν νεύρα της μήτρας, του κόλπου και του αιδοίου προκαλώντας πόνους. Για την εξώθηση του κουταβιού βοηθούν και οι συσπάσεις των κοιλιακών τοιχωμάτων. Όταν «σπάνε τα νερά» (ρήξη εμβρυϊκών υμένων) η μάνα γλύφει τα γεννητικά της όργανα, τότε σε φυσιολογικές καταστάσεις το πρώτο κουτάβι θα έρθει σε ένα τέταρτο ως μία ώρα, πολύ σπάνια σε δύο. Οι σκύλες γεννούν συνήθως ξαπλωμένες στο πλάι γλύφοντας την περιοχή, μερικές όρθιες και σπάνια μισοκαθισμένες στα πίσω πόδια. Τα κουταβάκια, με η χωρίς τον σάκο τους, προβάλουν με το κεφάλι ανάμεσα στα μπροστινά πόδια τους, σπάνια έρχονται με τα πίσω πόδια ή με τα καπούλια. Η μάνα θα σκίσει τον σάκο, θα κόψει τον λώρο με τα δόντια της, θα γλύφει το κουτάβι για να το καθαρίσει, να αποφράξει την αναπνευστική του οδό και με το μασάζ αυτό θα πάρει το κουτάβι την πρώτη του αναπνοή. Η μάνα θα φάει το σάκο και τον πλακούντα που περιέχουν πρωτεΐνες, μην την αφήνετε να φάει περισσότερους από 3-4 γιατί θα έχει δυσπεψία, διάρροια ή εμετό. Θα καθαρίσει όλο τον χώρο από τα υγρά και τα αίματα. Κατόπιν θα βάλει το κουτάβι να θηλάσει. Με τον θηλασμό διεγείρεται ο οργανισμός για εξωθήσεις. Αν δεν βγήκε ο σάκος και ο πλακούντας μαζί με το κουτάβι, θα αποβληθεί σε 10 με 15 λεπτά. Ένας «σφηνωμένος» πλακούντας μπορεί να εμποδίσει την κάθοδο των άλλων κουταβιών. Μετά την γέννα του πρώτου, η σκύλα ξεκουράζεται και το δεύτερο συνήθως αργεί. Το καλύτερο είναι όταν έχουμε ένα κουτάβι κάθε 20 λεπτά με μισή ώρα. Κάθε σκύλα έχει το ρυθμό της, άλλες κάνουν 2-3 κουτάβια μαζί και μετά έχουν μεγάλο κενό. Μια γέννα κρατά από 6 έως 12 ώρες, ανάλογα με τον αριθμό των κουταβιών. Συνήθως μετά τις 12 ώρες όσα έμβρυα δεν έχουν γεννηθεί θα βγουν νεκρά. Για αρκετές ημέρες θα εξέρχονται κιτρινωπά, ροζ ή σκούρα κόκκινα υγρά από το αιδοίο, είναι φυσιολογικό. Αν δείτε πράσινα ή χαλκοπράσινα υγρά και έχουν άσχημη μυρωδιά απευθυνθείτε αμέσως στον κτηνίατρό σας.
Κατά τον τοκετό αφήστε την φύση να κάνει το έργο της, καθίστε κοντά στο ζώο διακριτικά, παρατηρείτε με προσοχή και μην επεμβαίνετε χωρίς λόγο. Αποφύγετε παρουσίες τρίτων.

9.4.3.4. Πότε επεμβαίνουμε
Το μόνο υπεύθυνο άτομο για να επέμβει ή να σας συμβουλέψει για επέμβαση είναι ο κτηνίατρός σας. Αν όμως για οποιοδήποτε λόγο, δεν έχετε την ευχέρεια αυτή, οι παρακάτω οδηγίες θα μπορούσαν ίσως να φανούν χρήσιμες: Όταν η σκύλα από απειρία, σύγχυση ή αδιαφορία δεν φροντίσει το νεογέννητο θα πρέπει αμέσως να σκίσουμε τον σάκο με τα δάκτυλά μας, να καθαρίσουμε με μια πετσέτα το στόμα και τα ρουθούνια του και να το στεγνώσουμε καλά. Αν δεν παίρνει αναπνοή του κάνουμε μαλάξεις στο στήθος, φροντίζουμε να απομακρύνουμε πιθανά υγρά ή βλέννες από τις αναπνευστικές οδούς, κρατώντας το και κουνώντας το με το κεφάλι προς τα κάτω, αν δεν έχουμε αναρροφητήρα χρησιμοποιούμε μία σύριγγα 1ml (χωρίς βελόνα) ή ακόμη ρουφάμε με το στόμα μας. Κρατήστε την ψυχραιμία σας, επιμένετε. Με ένα κοφτερό ψαλίδι κόβουμε τον λώρο 2½-3 εκ. από την κοιλιά, βάζουμε Betadine. Δεν χρειάζεται δέσιμο, εκτός αν η σκύλα τον έχει κόψει κοντό. Καλμάρουμε τη μάνα και βάζουμε το κουτάβι να θηλάσει. Το πρωτόγαλα παρέχει τροφή και αντισώματα. Αν αργεί να έρθει το επόμενο κουτάβι ψηλαφούμε κάτω από το αιδοίο στο πίσω μέρος της κοιλιάς για να δούμε αν όντως έχει κατέβει. Αν όχι, μπορούμε να κάνουμε απαλές πιέσεις από τα πλευρά προς  την κοιλιά και από πάνω προς τα κάτω. Βοηθά περισσότερο αν κάποιος βαστά την μάνα όρθια στα πίσω της πόδια. Αν βρεθείτε χωρίς ιατρική βοήθεια και έχετε την ατυχία μιας δύσκολης γέννας αναγκαστικά θα βοηθήσετε. Σπάνια συμβαίνει να προβάλει λίγο το κουτάβι και να μην εξέρχεται παρά τις εξωθήσεις της μάνας. Τότε βάλτε τα γάντια, περάστε τον δείκτη και τον μέσο αριστερά και δεξιά στους ώμους του κουταβιού, στρίψτε το λίγο και τραβήξτε συγχρόνως με τις εξωθήσεις της μάνας. Είναι τόση η χαλάρωση του αιδοίου που τα δάχτυλά σας χωρούν. Προληπτικά ενδέχεται να χρειαστεί αντιβίωση 2 ημέρες προ του τοκετού, κατόπιν συνεννοήσεως με τον κτηνίατρό σας, για να είναι καλυμμένη η σκύλα από μολύνσεις αν χρειαστούν τέτοιες επεμβάσεις.